Over een molencollectie

We hebben het hier over de foto’s van de in januari 2013 op 77 jarige leeftijd overleden molenfotograaf Joop Vendrig.

Joop is jarenlang actief geweest als fotograaf van molens en wat daar omheen speelde, onder andere voor Molenwereld. In die hoedanigheid was hij bij vele molenaars, molenmakers en molenliefhebbers bekend, niet in het minst door zijn aangename persoonlijkheid. Na zijn overlijden is zijn collectie in het bezit gekomen van schrijver dezes die de foto’s uitgezocht en geordend heeft. Mede gezien het belang van deze collectie is een verantwoording wel op zijn plaats.

De mens
Joop was geboren en getogen in Oudewater, ook de woonplaats van ondergetekende. Hij volgde een technische opleiding en werd verwarmingsmonteur. Na een verbroken verloving met een meisje uit Gouda leerde hij op een zeker moment slagersdochter Jopie van Bruggen uit Nijkerk kennen en daaruit volgde in 1967 een huwelijk. Zo werd het Joop en Jopie en uit het huwelijk werden twee dochters geboren. Hij kwam uit een rooms-katholiek gezin maar voor zijn vrouw ging hij over naar het protestantisme.

Molens
Op een zeker moment is Joop molens gaan fotograferen op dia’s en dat moet in de jaren zeventig zijn geweest. Hij vond dat zo leuk dat hij daarvan zijn hobby maakte waarvoor hij regelmatig op pad ging, meestal in het gezelschap van zijn vrouw en hond Bobbie.

Rond 2003 is Joop digitaal gegaan en dat maakte het mogelijk zijn werk te delen met anderen en actief te worden voor diverse molenorganisaties. Behalve Molenwereld werden dat de SIMAV en De Hollandsche Molen. Voor deze laatste organisatie heeft hij veel gebeurtenissen vastgelegd zoals jaarvergaderingen, de activiteiten in het Jaar van de Molens in 2007 en verschillende restauraties en molenopeningen. Hiervoor kreeg hij een bescheiden onkosten vergoeding. Voor de SIMAV heeft hij diverse restauraties in detail vastgelegd.

Kennismaking
Schrijver dezes was enigszins bekend met de activiteiten van Joop door een tentoonstelling met molenfoto’s van hem in de plaatselijke bibliotheek en door zijn foto’s in Molenwereld en het blad Molens. Het kwam er echter niet van om contact te zoeken totdat in 2004 door een vervroegde uittreding er tijd beschikbaar was om de molenhobby weer actief op te pakken.

De eerste ontmoeting met Joop volgde bij het steken van nieuwe roeden in korenmolen De Windhond in Woerden in najaar 2004 en daarna zijn we verscheidene keren samen op pad geweest. Daarbij was Joop een goede introductie bij molenaars en molenmakers.

Verandering
Eind 2006 onderging het leven van Joop een grote verandering door het overlijden van Jopie na een periode van geestelijke en lichamelijke achteruitgang. Joop moest alleen verder en dat viel hem niet mee. Wel ging zijn oudste dochter, lerares op St. Maarten, regelmatig met hem op molenpad als ze over was in Nederland maar Joop zocht meer. Via een chatbox op internet ging hij op zoek naar een nieuw maatje. Na een paar niet geslaagde contacten vond hij een goede vriendin in Jo Bol uit Venlo. Het betekende wel bijna elk weekend een flinke rit van Oudewater naar Venlo en dat begon hem op den duur zwaar te vallen. Toen hij een appartement in Venlo kon betrekken behoorde dat tot het verleden. Ons contact beperkte zich verder tot het sturen van kerstkaarten.

JV 001Ziekte en overlijden
Eind januari 2013 kwam via Johan Bakker het bericht dat Joop zijn abonnement op Molenwereld opgezegd had en dat riep de nodige vragen op. Contact met zijn vriendin leerde dat Joop ernstig ziek was en het einde nabij. Enkele dagen later was hij al overleden. Schrijver dezes kon nog een mooie foto van Joop bij de Meerburgermolen opsturen die vergroot en ingelijst een plaats kreeg op zijn kist en bij Jo thuis.

Collectie
Voor mij was het zonneklaar dat de molencollectie van Joop niet verloren mocht gaan. Gelukkig bleek zijn vriendin daar net zo over te denken. Kort na de crematie werd ik dan ook vriendelijk in Venlo ontvangen waar ik het nodige in ontvangst mocht nemen: Ruim tachtig CD’s met molenfoto’s en een doos met zo’n negenhonderd molendia’s. Tijdens mijn bezoek arriveerde ook een brief van de Geschiedkundige Vereniging Oudewater omdat daar bekend was dat Joop ook veel opnamen van Oudewater had gemaakt. Dat leverde nog eens een doos met zeshonderd dia’s op.

Een eerste onderzoek van de CD’s leerde dat de collectie verre van compleet was. Zo waren de opnamen van onze gezamenlijke molentochten er niet op te vinden. Een telefoontje naar Venlo leverde na enige zoeken een externe harde schijf met veel digitaal materiaal op die ik bij een volgend bezoek ook mocht meenemen. De inventarisatie van de collectie Vendrig kon beginnen.

Doel
Van te voren stond voor mij vast dat ik de collectie Vendrig niet uitsluitend voor mijzelf zou willen behouden. Naar mijn overtuiging hoorde dit materiaal thuis bij instellingen die dit zorgvuldig konden beheren en desgewenst delen met het molenveld. Ik dacht hierbij aan Stichting Levende Molens in Roosendaal en Stichting Molendocumentatie (SMD) in Amsterdam die ook de molendocumentatie van De Hollandsche Molen beheert. Aan beide kanten bleek belangstelling te bestaan en ook Johan Bakker wilde voor Molenwereld graag een kopie hebben. Nu nog het materiaal sorteren.

Uitvoering
Al gauw liep ik tegen een aantal problemen aan. Joop gebruikte in het begin een systeem om zijn opnamen te benoemen met ‘provincie, inventarisatienummer, molennaam, zijn eigen naam en een volgnummer’. Nogal uitgebreid en ongetwijfeld een hoop werk. Rond 2005 heeft hij dit verlaten en helemaal niets meer benoemd en ook niet ondergebracht onder plaats of molennaam of anderszins. Dat betekende een hoop uitzoeken en thuisbrengen. Nu ben ik al meer dan veertig jaar molenliefhebber en verzamelaar van afbeeldingen en heb ik alle provinciale molenboeken, ook de recente. Toch zitten er wat betreft herkenning van molens een aantal hiaten in mijn kennis. Zo lijken Alblasserwaardse wipmolens soms sterk op elkaar en dat geldt in zekere mate ook voor binnenkruiers en beltmolens. Gelukkig kon ik een beroep doen op Willem Roose die vrijwel altijd de mij onbekende molens prompt kon thuisbrengen. In de enkele gevallen dat Willem het ook niet wist kon ik een beroep doen op andere molenliefhebbers. En al doende leerde ik snel bij.

Een ander probleem was het gevolg van een computercrash die Joop eens is overkomen zonder dat hij een back-up gemaakt had. Het heeft hem toen veel moeite gekost (een deel van) de bestanden terug te krijgen. Johan Bakker heeft hem nog geholpen door de CD’s met opgestuurde foto’s aan hem te retourneren. De schrik zat er goed in met als resultaat dat Joop te pas en te onpas back-up’s maakte op de externe harde schijf die in mijn bezit was.

Een verkenning van deze harde schijf toonde een groot aantal kopieën van (virtuele) harde schijven met daarop weer een groot aantal mappen met opnames, soms wel vier lagen diep. In feite had Joop na weer een molentocht de inhoud van de geheugenkaart uit zijn camera ergens op zijn PC gedumpt zonder die kaart leeg te maken. Dat betekende een groot aantal mappen die schijnbaar identiek leken maar het toch niet waren. In de praktijk betekende dit dat alles nagekeken moest worden om nieuwe opnames er uit te vissen. Verder trof ik een groot aantal familieopnamen aan en foto’s van Oudewater en naaste omgeving die ook apart gezet en gesorteerd moesten worden om later hun weg naar de geëigende personen te vinden. Een tijdrovend karwei. Bovendien koesterde Joop het adagium ‘het zijn maar pixels’ en legde zich bij zijn reportages bepaald geen beperkingen op wat betreft het aantal opnames.

De molens zijn uiteindelijk gesorteerd op provincie, plaatsnaam en, bij meerdere molens in een plaats, op molennaam. Bij reportages van omvangrijke restauraties ook nog op datum om het overzichtelijk te houden.

Tijd
Het uitzoeken van zo’n molencollectie is geen activiteit waar je continu mee bezig bent of kunt zijn. Als het mooi weer is lokken andere activiteiten en bovendien vraagt het gewone leven ook de nodige aandacht. Zo werkte ik met tussenpozen aan de collectie en was eind voorjaar 2014 het digitale deel gesorteerd. Daarna moesten nog tachtig CD’s doorgewerkt worden maar dat ging betrekkelijk snel. Als laatste werd nog een check uitgevoerd op er doorheen geslipte dubbelen. Na verwijdering hiervan bleef er een collectie over van ruim 33 duizend opnamen. Ik durf wel te zeggen dat met inbegrip van de duplicaten er haast twee keer zoveel ‘onder de muis’ zijn doorgegaan.


Levende Molens 003 verbOverdracht
Najaar 2014 zijn kopieën van de collectie op twee USB sticks overgedragen aan Stichting Levende Molens en Stichting Molendocumentatie. Op 14 september werd ik in Roosendaal ontvangen door John Verpaalen van eerstgenoemde Stichting die zich verheugd toonde dat de collectie ook aan Levende Molens werd toevertrouwd. Wellicht zullen te zijner tijd van een aantal opnames prentbriefkaarten te koop aangeboden worden.

DSC_8521 verbOp 19 oktober was Stichting Molendocumentatie aan de beurt waar Erik Stoop op het kantoor van De Hollandsche Molen de sticks in ontvangst nam. Een selectie van de opnames zal zijn weg wel vinden op de website Allemolens.nl.

Analyse
De pc biedt de mogelijkheid de eigenschappen van mappen te bekijken en dan worden ook het aantal bestanden getoond. Dat maakt het interessant te kijken waar Joop allemaal actief was geweest. Verdeeld over de diverse provincies en de evenementen ziet de collectie er als volgt uit:

Provincie MB’s % Files %
Groningen 1.620 2,6 1.101 3,3
Friesland 1.470 2,4 904 2,7
Drenthe 938 1,5 614 1,8
Gelderland 3.420 5,5 1.876 5,6
Overijssel 720 1,2 522 1,5
Utrecht 5.990 9,7 3.113 9,2
Noord-Holland 3.530 5,7 2.543 7,5
Zuid-Holland 30.900 49,9 17.469 51,9
Zeeland 2.680 4,3 1.350 4,0
Noord-Brabant 6.630 10,7 2.462 7,3
Limburg 1.130 1,8 621 1,8
Evenementen 2.900 4,7 1.153 3,4
Totaal 61.928 100 33.728 100

Het zal niet verbazen dat, mede gezien Joop z’n activiteiten voor de SIMAV, de provincie Zuid-Holland wat betreft het aantal afbeeldingen er met kop en schouders bovenuit steekt. En er staan daar verreweg de meeste molens. Provincie Utrecht volgt op afstand en de molens daar zijn vanuit Oudewater dan ook snel bereikbaar. Bovendien zijn er in de afgelopen jaren veel Utrechtse molens gerestaureerd. Verder is Joop regelmatig op pad geweest in Noord-Holland, Noord-Brabant en Gelderland en heeft in mindere mate ook de andere provincies bezocht. Een druk baasje kun je wel zeggen, zeker als men ook in aanmerking neemt het aantal familiefoto’s en opnamen van en gebeurtenissen in Oudewater. Die zijn nog eens goed voor 11.800 respectievelijk 4500 stuks.

Waarde
Naar mijn mening ligt de grootste waarde van de collectie Vendrig in de documentaire sfeer waarvoor Joop molenrestauraties en –openingen vastgelegd heeft. Zo zijn er uitgebreide reportages van molenrestauraties in de Alblasserwaard, bijvoorbeeld van de Hoekmolen in Hei- en Boeicop en de Graaflandsche Molen en de Jonge Sophia in Groot Ammers. Dat geldt ook voor molens elders zoals de verplaatsing en opbouw van de voormalige Bosmolen (nu Lagewaardse Molen) in Koudekerk a/d Rijn en de restauraties van Het Haantje in Weesp en de Garstenmolen in Nigtevecht om er maar enkele te noemen. Ook hadden de complexen in Kinderdijk en Streefkerk regelmatig zijn aandacht evenals de Kilsdonkse Molen.

Wat verder opvalt is dat Joop de nodige aandacht aan het inwendige van molens besteedde, een aspect dat bij menig molenfotograaf (mijzelf inbegrepen) vaak onderbelicht blijft. Zo zijn er prachtige opnames van gaande werken, onderdelen van het interieur van korenmolens en de inrichting van de ondertoren van bewoonde wipmolens.

Voor De Hollandsche Molen is Joop onder andere actief geweest rond het Jaar van de Molens in 2007 en zodoende zien we daar Prins Friso voorbij komen in zijn functie als Beschermheer van de Vereniging.

En natuurlijk zitten er ook vele prachtige opnamen tussen die op zichzelf al de aandacht verdienen van de molenliefhebber.

Tot slot
Joop Vendrig heeft een groot aantal molens digitaal vastgelegd in een nu nog tamelijk recent verleden waarvan de opnames met het verstrijken van de tijd alleen maar waardevoller zullen worden. Hem is hiervoor veel respect verschuldigd en het is goed dat de collectie zich nu in zijn geheel bij enkele molenorganisaties bevindt die deze kunnen beheren en delen met de molenwereld.

Een punt van zorg betreft nog de circa negenhonderd molendia’s van Joop waarvoor nog geen oplossing is gevonden. Deze zijn nog een heel stuk ouder dan het digitale gedeelte en zouden na selecteren, sorteren en scannen een zeer waardevolle aanvulling op de collectie kunnen vormen. Het is te hopen dat hier op termijn een oplossing voor komt zodat de collectie Vendrig uiteindelijk compleet bewaard kan worden.